Sayıştay Başkanı

Prof. Dr. M. Kâmil MUTLUER’İN

2000 Yılı Sayıştay  Bütçe Tasarısı

Dolayısıyla Yaptığı

Sunuş

Kasım, 1999

1. Giriş

2. Stratejik planlamanın önemi ve yaşama geçirilmesi

3. Denetimin yönetimine, yürütülmesine ve izlenmesine ilişkin iç prosedürlerin oluşturulması

4. Nitelikli personelin işe alınması ve personelin süreklilik temelinde eğitimi

5. Bilişim teknolojisinin imkânlarından en geniş ölçüde yararlanılması

6. Parlamentoya dönük raporlama fonksiyonunun geliştirilmesi ve derinleştirilmesi

7. Çağdaş denetim uygulamalarına süreklilik kazandırılması

8. Dünya Sayıştaylarıyla bilgi ve deneyim paylaşımı

9. Üniversitelerle diyaloğun ve işbirliğinin geliştirilmesi

10. Sayıştayın misyonuna yakışır çalışma ortamının oluşturulması

1- GİRİŞ

Plan ve Bütçe Komisyonunda kurumlar adına yapılan konuşmaların amaçları;

• Geçmiş faaliyet dönemi ile ilgili olarak bilgi sunulması ve
• Gelecek dönemde yapılması gerekenlerin ve düşünülen yeniliklerin değerlendirmeye arz edilmesi

olarak iki başlık altında ele alınabilir.

Geçen yılki konuşmamda;

• Kamu yönetiminin yeniden yapılandırılmasını gerektiren nedenleri ve
• Türk Mali Sistemi ile ilgili değerlendirmeleri ve önerileri

ayrıntılı olarak bilgilerinize sunmuştum.

Bu defa;

• Anayasa ve yasalarla verilen görevleri lâyıkıyla yerine getirebilmek,
• Yüce Meclisimize daha fazla yardımcı olabilmek,
• Üstün kalitede hizmetler üretmek,
• Değişen kamu kesimi ortamının gereklerine ayak uydurmak ve
• Teknolojiye dayalı sistemlerden daha etkin bir biçimde yararlanmak

amaçlarıyla Sayıştayımızın attığı adımlar ve yapmayı düşündüğü girişimler ile genel olarak ihtiyaç duyulan düzenlemeler konusunda Komisyonunuzu ana hatlarıyla bilgilendirmeyi düşünüyorum.

Stratejik planlama;

• Gelecekte elde edilmesi hedeflenen sonuçların neler olacağı,
• Bu sonuçlara nasıl ulaşılacağı ve
• Başarı derecesinin nasıl ölçülüp değerlendirileceği

hakkında kararların alınması amacıyla başvurulan kesintisiz ve sistemli bir süreçtir.

Sayıştayımız, elindeki kısıtlı kaynakları (personel, taşınır ve taşınmaz mallar, vb) Anayasayla ve yasalarla kendisine verilmiş olan inceleme, denetleme ve yargılama görevleri arasında, bu görevlerin tümünü de tatminkâr bir biçimde yerine getirmek üzere, dengeli bir şekilde dağıtmak maksadıyla stratejik planlamaya önem vermektedir.

Kurumumuzda stratejik planlama alanında;

• Dışa dönük raporlama stratejilerinin tespiti,
• Bilişim stratejisinin tayini,
• Hizmet içi eğitim politikalarının ve stratejilerinin belirlenmesi,

gibi kayda değer adımlar atılmış bulunmaktadır.

Bu bağlamda;

• Kurumun bütününü kavrayan bir kurumsal stratejik plan dokümanının hazırlanması,
• Performans göstergelerinin belirlenmesi,
• Yönetim bilgi sisteminin oluşturulması,
• Faaliyet planlarının hazırlanması

yönündeki çalışmalarımıza hız vermiş bulunmaktayız. Stratejik planlamanın bütün süreçlerinin tamamlanması her ne kadar zamana ihtiyaç göstermekteyse de; atacağımız adımlar için, elverdiği ölçüde, biten çalışmalarda belirlenen politikalardan ve ilkelerden yararlanmak kararlılığındayız.

3- DENETİMİN YÖNETİMİNE, YÜRÜTÜLMESİNE VE İZLENMESİNE İLİŞKİN İÇ PROSEDÜRLERİN OLUŞTURULMASI

sayıştaylarca büyük önem atfedilmektedir.

Sayıştayımızca bu alanda bugüne kadar;

• Çağdaş denetim yaklaşımlarını, metotlarını ve tekniklerini içeren denetim elkitaplarının ve rehberlerinin Türkçe'ye kazandırılması,
• Bu teknik ve metotların pilot çalışmalarla uygulamalı olarak öğrenilip geliştirilmesi ve metodoloji alanında ön çalışmalarının gerçekleştirilmesi,

yolunda hiç de küçümsenmeyecek adımlar atılmıştır.

Önümüzdeki dönemde;

• Sayıştayın denetim standartlarının (etik standartlar dahil) hazırlanması,
• Denetim türlerine ve alanlarına göre denetim el kitaplarının ve rehberlerinin geliştirilmesi ve meslek mensuplarının istifadesine sunulması,
• Kurum içi kalite kontrol mekanizmalarının kurulması,
• Sayıştay yargılama usulünün ayrı bir yasal düzenleme konusu olması ve böylece daha mükemmel hale getirilmesi amacıyla bu konudaki hazırlıkların üniversitelerin katkısıyla gerçekleştirilmesi,

hedeflenmektedir.

Sayıştayımızın Anayasayla ve yasalarla kendisine verilen görevleri başarıyla ve eksiksiz biçimde yerine getirebilmesi;

• Bilgili ve yetenekli adaylardan en iyilerinin seçilip mesleğe alınmalarına,
• Bu yolla mesleğe giren yüksek nitelikli işgücünün süreklilik temelinde hizmet içi eğitimden geçirilmesine,
• Meslek mensuplarının teknolojik imkânlardan geniş ölçüde yararlanmasına ve çağdaş denetim metotlarını ve tekniklerini özümsemesine

bağlı bulunmaktadır.

Mesleğe daha başarılı elemanların alınması için gerekli yönetmelik değişikliği çalışmalarımız devam etmektedir. Bu bağlamda denetçi yardımcılarının işe alımında uygulanmakta olan yarışma sınavının;

• Teftiş kurullarında ve diğer denetim birimlerinde de giderek yaygınlaştığı gibi üç aşamalı olarak uygulanmasını ve böylelikle, daha nitelikli ve yetenekli personelin seçilebilmesini,
• ÖSYM’nin imkânlarından ve öğretim üyelerinin bilgi ve deneyimlerinden en geniş biçimde yararlanmak suretiyle gerçekleştirilmesini,

hedeflemekteyiz.

Önümüzdeki dönemde;

• Hizmet içi eğitim ihtiyaçlarını açık ve somut biçimde belirleyerek uygun politikalar saptamayı ve bunlarla stratejik plana ilişkin temel tercih ve politikalar arasında paralellik ve uyum sağlamayı,
• Gerek denetçi yardımcılarının eğitim programlarını çağdaş eğitim gereklerine uygun bir biçimde yeniden düzenlemeyi ve gerekse mevcut personele çağdaş denetim metotlarını ve tekniklerini özümsetmeyi,
• Bilgisayar okur-yazarlığı ile kullanıcılığını yaygınlaştırmayı ve bilgisayar destekli denetim tekniklerini öğretmeyi ve
• Bu hedeflerin yerine getirilebilmesi, eğitimle ilgili faaliyetlerin sürekli, koordineli ve disiplinli bir şekilde yürütülebilmesi amacıyla kalıcı bir eğitim birimi oluşturmayı,

planlı, programlı ve sistemli bir biçimde hayata geçirme kararlılığındayız.

Sayıştaylar, pek çok kamu kurumunda olduğu gibi, görevlerinin yerine getirilmesi sırasında bilişim teknolojisi imkânlarından en üst düzeyde yararlanmayı hedeflemekte ve bunu başarılarını etkileyen temel etmenler arasında değerlendirmektedirler.

Sayıştayımız da bilişim teknolojisinin getirdiği imkânların ve yararların bilincindedir. Esasen;

• Tasarlanan Kamu Mali Yönetimi Bilişim Sistemiyle tüm kamu hesaplarının elektronik ortamda tutulmasının öngörülmesi,
• Bilgisayar destekli denetim tekniklerinin giderek yaygınlaşacak olması,
• Bilgisayarlı ortamların denetimi gibi bir konunun Sayıştayımızın da gündemine girmiş olması,
• Genelde tek tip bir teknoloji oluşturarak kurumumuzun verimliliğinin artırılması,

gibi nedenler Sayıştayımızı daha önce oluşturduğu bilişim stratejisini hayata geçirmeye zorlamaktadır.

Bilişim stratejimize uygun bir eylem planı çerçevesinde;

• Gerekli donanım ve yazılımların temini,
• Teknik personelin ve kullanıcıların eğitimi,
• Bilgi İşlem Merkezimizin kapasitesinin mevcut ve gelecekteki teknoloji ihtiyaçlarını karşılayacak tarzda artırılması ve birimin yeniden organize edilmesi,

gibi somut adımları atmanın hazırlıkları içindeyiz.

Kıt'a Avrupası ve özellikle yargısal yetkiyle donatılmış sayıştaylarda olduğu gibi, Sayıştayımız da Parlamentoya dönük raporlama fonksiyonunu, parlamenter denetime daha elverişli bir zemin yaratmak bağlamında geliştirmek durumundadır. Bu çerçevede;

• Genel Uygunluk Bildirimleri ile eki raporların daha anlamlı veri ve bilgiler içermesi ve böylelikle Parlamenter Denetimin isterlerine daha uygun hale getirilmesi çalışmalarımızı aralıksız sürdüreceğiz.
• Başta performans denetimi sonuçlarına ilişkin raporlarımız olmak üzere Sayıştay Kanununun öngördüğü tüm raporlama mekanizmalarına işlerlik ve işlevsellik kazandırma hedeflerini adım adım hayata geçirmek kararlılığındayız.

Ancak Parlamentoya dönük raporlama fonksiyonumuzun Parlamenter Denetime tam bir açılım getirebilmesinin;

• Kamu Mali Yönetiminde süregelen yenilenme çabalarının bir an önce hayata geçirilmesine bağlı olduğu,
• Özellikle performans denetimi alanındaki başarının Türk Kamu Yönetiminde performans yönetimi felsefesinin ve isterlerinin lâyıkıyla benimsenip uygulanmasını gerektirdiği,

unutulmamalıdır.

Sayıştayın raporlama fonksiyonunun gerçekten anlamlı hale gelmesinin bir başka cephesi de;

• Sayıştay raporlarının TBMM'nin hangi komisyonunda görüşüleceğinin,
• Komisyondaki görüşme usul ve esaslarının,
• Komisyonca üretilecek raporun biçim, içerik ve karakterinin,
• Komisyon raporlarının gereğinin yapılıp yapılmadığının izlenmesine ilişkin prosedürlerin,
• Komisyon çalışmalarına Sayıştay katkılarının,

yüce Meclisimizin İç Tüzüğünde açıkça belirlenmesi gerekliliğidir.

Performans denetiminin klasik denetimin yanında yerini alması bakımından Sayıştay yeterli yasal imkâna sahiptir. “Performans yönetimi”, “performans sorumluluğu” “performans kriteri, standartı, göstergesi” gibi en temel kavramların dahi pek çok kamu kurumumuzun henüz gündemine girmemiş olmasına rağmen planlı ve kararlı yaklaşımıyla Sayıştayımız;

• Performans denetimi alanında öncü rol oynamayı,
• Bu denetimin ülkemizde yerleşmesine, yayılmasına ve kökleşmesine katkıda bulunmayı ve
• Kamu kurumlarımıza kendi performans rejimlerini oluşturma ve performans ölçümlerini gerçekleştirmede denetimleri yoluyla yardımcı olmayı,

hedeflemektedir.

Tek tek işlemler bazında yürütülen ve yargısal prosedürler içinde sonuçlanan klasik mevzuata uygunluk denetimimiz elbette ki önemini ve ağırlığını korumaya devam edecektir. Ancak, hataları üreten sistem ve süreçlerdeki aksaklıkların ve yanlışlıkların bulunup çıkarılmasına yönelik olarak Dünyada giderek yaygınlaşan bir denetim şekli de "Risk Denetimi"dir. Böyle bir denetim tarzına, kontrol mekanizmalarının sistematik ve etkili bir biçimde oluşturulup işletilmediği ülkemizde de çok ihtiyaç bulunmaktadır. Bu gerçekten hareketle, performans denetiminde olduğu gibi, Sayıştayımız;

• Risk denetimini yaygınlaştırmayı,
• Bu denetim sonuçlarını denetlenen idarelerin yanı sıra Yüce Meclisimize sunmayı,
• Kamu idarelerindeki kontrol mekanizmalarının güçlendirilmesine ve zaaflarının giderilmesine yardımcı olmayı,

amaçlamaktadır.

Çevrenin korunması, bütün dünyada kamuoylarının en hassas olduğu konulardan biridir. Sayıştaylar son on yıl içerisinde, kendi kamuoylarının beklentilerine paralel olarak çevre denetimine özel bir önem vermenin arayışları içerisindedirler. Uluslar arası Sayıştaylar Organizasyonunun Kahire'de 1995 yılında yapılan Kongresindeki ana temalarından birisi de çevre denetimi olmuştur. Avrupa Sayıştayları Organizasyonu da bu konuya hassasiyetle eğilmektedir. Sayıştayımız orta vadede, mevzuata uygunluk, performans ve risk denetimleri çerçevesinde çevre denetimine sistemli bir biçimde girme niyetindedir.

Sayıştaylar gerek ikili ilişkiler yoluyla ve gerekse kendi aralarında oluşturdukları uluslararası ve bölgesel organizasyonlar aracılığıyla denetim standartlarının, metotlarının ve tekniklerinin oluşturulmasına, yetkinleştirilmesine ve yaygınlaştırılmasına çaba sarfetmektedirler.

Ülkemizde Sayıştayın denetim alanında öncü rol oynayabilmesi, başka bir deyişle, Türk denetim sistemini etkileyebilecek ve yönlendirebilecek konuma gelebilmesi dünyaya açılmasına, ikili ve çok taraflı ilişkiler kurmasına bağlıdır. Sayıştay, kardeş sayıştaylarla ve uluslararası organizasyonlarla kurmuş olduğu ilişkileri;

• Denetim dünyasının zenginliklerini paylaşmanın bir aracı ve
• Çağdaş gelişmeleri yakalamanın bir imkânı

olarak değerlendirmektedir.

Sayıştayımız Uluslararası Sayıştaylar Organizasyonu (INTOSAI), Avrupa Ülkeleri Sayıştayları Organizasyonu (EUROSAI), Asya Ülkeleri Sayıştayları Organizasyonu (ASOSAI) ile Ekonomik İşbirliği Organizasyonu Ülkeleri Sayıştayları Birliği (ECOSAI)’nin üyesi olup bu organizasyonların seminer ve uzman toplantılarına tebliğler hazırlayarak katılmakta ve kongrelerinde başkan ve üst düzey yetkililerinden oluşan heyetlerle temsil edilmektedir.

Kurumumuz; Başta Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere ve Pakistan sayıştayları dahil olmak üzere pek çok ülke yüksek denetim kurumunun düzenlemiş olduğu kurs ve eğitim programlarına elemanlarını göndermekte ve bu yolla çağdaş gelişmeleri özümsemeyi amaçlamaktadır.

Övünerek belirtmem gerekir ki, ikili ilişkiler bağlamında sistemlerini yeniden oluşturma arayışı içinde olan bazı ülkelerin denetim elemanlarına kurs ve eğitim programları düzenleyecek birikime ulaşmış ve bir anlamda onları çağdaş gelişmeler ışığında yönlendirebilecek konuma gelmiş bulunmaktayız.

Denetim bütün dünyada ve ülkemizde, denetlenen alanların karmaşıklaşmasına bağlı olarak giderek daha da sofistike bir hal almakta; özellikle performans ve çevre denetimi, geniş uzmanlık alanlarında derin ve çok yönlü bilgiye ihtiyaç göstermektedir. Bu çerçevede Sayıştayımız;

• Hizmet içi eğitimin sistematik hale getirilip kalıcılaştırılmasında ve çağdaş denetim metotlarının ve tekniklerinin özümsenmesinde,
• Denetimin yürütülmesinde ihtiyaç duyulacak danışmanlık hizmetlerinin sağlanmasında,
• Bilişim Teknolojisi başta olmak üzere bütün çağdaş teknik araç ve gereçlerin bünyemize adapte edilmesinde,

üniversitelerimizin ve öğretim üyelerimizin deneyim ve bilgi birikimlerinden kapsamlı bir biçimde yararlanma kararlılığındadır.

Türkiyenin denetim sorunlarının kamuoyuna açık bir biçimde tartışılması ve birlikte çözüm önerileri üretilmesinin yararına ve gereğine inanmaktayız. Bu bağlamda;

• Denetime ilişkin meselelerin Üniversitelerle işbirliği içinde Panel, Açık Oturum, Sempozyum, Seminer vb bilimsel toplantılarda tartışılmasını,
• Bu tür toplantılarda meslek mensuplarımızın daha aktif rol üstlenmelerini ve böylece denetim pratiğinden gelen birikimlerini üniversite camiasına ve kamuoyuna yansıtmalarını,
• Sayıştay yayınlarında Üniversite mensuplarının katkılarına daha çok yer vermeyi,

amaçlıyoruz.

Cumhuriyetin 75'inci Yılında gerçekleştirdiğimiz Kamu Harcamaları ve Denetimi Sempozyumu Sayıştayımızın akademisyenlerle işbirliğinin güzel bir örneği olmuştur.

Bu meyanda Mayıs/2000 yılında çok sayıda üniversitenin ve Maliye Bakanlığının katkılarıyla Akdeniz Üniversitesinin ev sahipliğinde yapılacak olan "Türk Kamu Mali Yönetiminin Yeniden Yapılandırılması Ve Bu Yapılanmada Performans Yönetiminin ve Denetiminin Yeri" konulu XV. Maliye Sempozyumunun düzenleme heyetinde de yer alan Sayıştayımız programın icrasında da her türlü fikri katkıyı sağlayacağını bilgilerinize sunmak isterim.

• Yaptığımız hizmetlerin kalitesini yükseltme arayışlarının ve
• Üretkenliği artırmanın,

vazgeçilemez unsurları olarak görüyoruz.

Gerek klasik kütüphane faaliyetlerimizin geliştirilmesini ve gerekse elektronik ortamda bilgiye erişim olanaklarının yaygınlaştırılmasını, kurum içi iletişimin geliştirilmesini diğer yararlarının yanı sıra mensuplarımıza çağdaş bir çalışma ortamı yaratmanın parçası olarak değerlendiriyoruz. Bu çerçevede;

• Çağdaş bir kütüphane oluşturulması için organizasyona ve alt yapıya yönelik belli kalıcı düzenlemeleri gerçekleştirmiş, yayın kapasitesini zenginleştirme çalışmalarını düzenli hale getirmiş ve internet kullanımını mensuplarımızın istifadesine sunmuş bulunuyoruz.
• Giderek artan yayınlarımız ve bültenlerimizle mensuplarımıza bir yandan gerekli bilgileri zamanında aktarmayı amaçlıyor, bir yandan da kurum içi iletişimin etkinleşmesine ve kurumsal sahiplenme kültürünün gelişmesine katkıda bulunmayı arzuluyoruz.

• Yeni hizmet binamızla ilgili ödeneklerin artırılması konusunda özellikle geçen yıl Komisyonunuzun göstermiş olduğu duyarlılığa teşekkürü bir görev addediyor,
• Bu ödeneklerle binamızın inşaatı hızla ilerlemekte olup, bu yılki ödenek talebimizin de karşılanmasıyla 2000 yılında yeni hizmet binamızda çalışmaya başlayabileceğimizi umuyorum.