Prof. Dr. Yavuz CEZAR'ın Osmanlı Maliyesinde Bunalım ve Değişim Dönemi adlı eseri içeriği

İÇİNDEKİLER
- Tablolar ve grafikler listesi 12
- Ek belgelerin listesi ve içeriği 13
- Hicri yılları milâdiye çevirme kılavuzu 16
- Kısaltmalar 17
GİRİŞ
- Plân ve Dönem 19
- Merkez mâliyesi ve merkezi hazine 19
- “Bütçe" 20
- Devlet gelirleri 21
- Mukataa 21
AYIRIM I
BUNALIMIN KAYNAKLARI VE 1793 ÖNCESİNDE OSMANLI MÂLİYESİ
BÖLÜM: I
I. BUNALIMIN KAYNAKLARINA DOĞRU 27
A. OSMANLI KLÂSİK DÜZENİNDEKİ AÇMAZLAR - SAVAŞLAR VE MALİYE 27
1. Bir gözlem: Savaşlar ve mali bunalım 27
2. Klâsik düzendeki dengeler ve açmazlar 28
3. On sekizinci yüzyılla birlikle başlayan büyük değişim 32
B. TİMAR SAHALARININ MUKATAALAŞMASI SÜRECİ: HASLARA İLİŞKİN GELİŞMELER VE İMDADİYYELERİN ORTAYA ÇIKIŞI 34
1. Beğlerbeği ve sancakbeyi haslarının timar sistemi içindeki nisbi önemi ve zaman içindeki gelişimi üzerine bir durum saptama denemesi 36
2. Timar sahalarının mukataalaşması sürecinde hasların durumu ve malikâne uygulamasının haslara teşmili (1697) 40
3. Malikâne-has sistemi 43
4. XVIII. yüzyıl başlarında vali ve sancakbeği haslarına ilişkin gelişmeler: “Kadim” hasların tasfiyesine doğru 45
5. İmdadiyyeler ve haslar 53
6. İmdad-ı seferiyye ve imdad-ı hazariyye adlı vergilerin ortaya çıkışı ve mahiyeti 54
7. İmdadiyye miktarının zaman içindeki seyri ve imdadiyye karşılığı yükümlülükler 57
C. HASLARIN TASFİYESİNDEKİ SON AŞAMALAR VE MALİ SORUNUN ASKERİ SORUNLA ÖZDEŞLEŞMESİ 65
1. Bölge idarecilerinin mali sorunlarının gündeme gelmesi ve çözüm arayışları 65
2. Vüzera kanunamesi ve sonrası: Nakit maaş sisteminin yaygınlaşması 66
3. Mali sorun, askeri sorun özdeşliği ve kısır döngü 71
BÖLÜM: II
MALİYEDE BUNALIM YILLARI
(1768 -1792)
I. 1768-1774 SAVAŞ DÖNEMİ 74 74
1. Savaş öncesi yıllarda genel mali durum hakkında ipuçları 74 74
2. 1768-1774 savaş dönemi ve mai durumun kötüleşmesi 75 75
3. Küçük Kaynarca Anlaşması'nın getirdiği yeni mali yükler 76 76
II. İKİ SAVAŞ ASASINDAKİ DÖNEMDE GENEL MALİ DURUM, UYGULANAN POLİTİKALAR,  TARTIŞILAN SORUNLAR VE ÖNERİLEN ÇARELER (1774-1787 DÖNEMİ)  
A. 1774-1783 DÖNEMİ 77
1. Gider artırıcı çeşitli icraat ve olaylar 77
2. Bazı tasarruf önlemleri 78
3. İç borçlanma: Esham uygulaması 79
   a. Esham sisteminin doğuşu ve genel esasları 79
   b. Esham sisteminin bünyesinde mevcut ve sistemi bunalıma sürükleyecek olan bazı aksaklıklar 84
B. 1783-1787 DÖNEMİ 89
1. Yeni bir savaşın getireceği mali yükün çapı ve savaş korkusu 89
2. Dış borç fikrinin yeşermesi 89
3. Dış yardım fikrinin doğuşunda Fas’la ilişkilerin rolü ve etkisi 91
4. Hazine-i Amire'nin durumu: 1784-1786 yılı hesapları 92
5. Darbhane-i Amire'nin durumu ve yeni işlevi üzerine 98
6. Mali politikanın sınırları - Esham sitemini genişletme çalışmaları ve müsaderelerde artış 103
III. 1787-1792 SAVAŞ DONEMİ:  
BUNALIMIN ŞİDDETLENMESİ VE BAŞVURULAN ÇEŞİTLİ ÖNLEMLER  
A. SAVAŞ YILLARI VE BUNALIM 112
1. İki cepheli savaş 112
2. Savaş yıllarında Osmanlı Devleti’nin mali organizasyonu ve bu nedenle ortaya çıkan bazı sorunlar: Ordu Hazinesi-Rikab Hazinesi ayırımı   112
3. Bunalımın göstergeleri 123
4. İsveç'e malî yardım meselesi 125
5. Malikâne mukataalara ve eshama ilişkin sorunlar 128
    a. Esham ve mali örgüt 132
    b. “Faiz” yükü ve “faiz” ödeme zorlukları 133
B. GELİR SAĞLAMAYA YÖNELİK ÖNLEMLER VE GİRİŞİMLER 135
1. Bakaya vergi tahsilatının hızlandırılması, savaş vergisi ve müsadereler 135
2. İç borçlanma: Zenginlerden hazine için para toplama girişimleri 137
3. Dış ülkelerden borç alma girişimleri 137
4. Enflasyon aracılığıyla zoraki vergi: Paranın tağşişi 138
IV- SAVAŞ SONRASI: DURUM DEĞERLENDİRMESİ VE YENİ POLİTİKA ARAYIŞLARI 140
1. XVIII. yüzyılın son çeyreğindeki mali durum hakkında genel bir değerlendirme 140
2. Yeni politika arayışları: Bazı Osmanlı aydınlarının teşhis ve önerileri (S. Penah Efendi, Tatar­cık Abdullah Molla ve Mehmed Şerif Efendi'nin mali konulara ilişkin görüşleri) 142
AYIRIM II
DEĞİŞİM DÖNEMİ

YENİ MALİ POLİTİKALAR VE MÂLİYEDE YENİ KURUMLAŞMALAR DÖNEMİ (1793-1839)
- Tek hazine düzeninden çoklu hazine düzenine geçiş: Değişim dönemi 151
BÖLÜM I.
İRÂD-I CEDÎD HÂZİNESİ VE DEFTERDARLIĞI
I. HAZİNENİN KURULUŞU VE ‘BÜTÇE’’LE 155 155
1. Hazinenin kuruluşu ve kuruluş kanununa göre tanımı ve işlevi 155 155
2. İrâd-ı Cedid Hâzinesi "Bütçe"leri 159 159
II. İRÂD-I CEDİD HAZÎNESİ’NÎN GELİR VE GİDERLERİ 161 161
A. İRÂD-I CEDİD HAZÎNESİ GELİRLERİ 161 161
1. Yıllık gelir düzeyi ve gelir kalemlerinin gruplandırılması 161 161
2. İrad-ı Cedid Hazinesi'nin "birinci grup" gelirleri 165 165
    a. Malikâne sistemini tasfiye ederken ortaya çıkan gelirler: Mîrî ve haremeyn mukataalarının "faiz"leri 165
    b. Esham satışlarını durdurma çalışmaları ve bunun sonucu sağlanan gelirler: Esham “faiz”leri   169
    c. Timar sistemini ıslah çalışmaları ve bu nedenle İ.C.H.’ne giren timar ve zeamet gelirleri 174
3. İrad-ı Cedid Hazinesi'nin "İkinci grup" gelirleri 183
     a. Alkollü içki üretiminin satış aşamasında vergilendirilmesi: Zecriyye Resmi 183
     b. Pamuk satışlarının vergilendirilmesi: Penbe resmi 186
     c. Yapağı resmi 189
     d. İstefidye resmi 190
     e. Mazı, kökboya ve tiftik resimleri 191
B. İRÂD-I CEDİD HAZÎNESİ GİDERLERİ 192
1. Genel olarak giderlerin mahiyeti ve gruplandırılması 192
2. Hazine-i Âmire ve Darbhane'ye yapılan ödemeler 193
     a. Zabt edilen malikâne mukataalar için yapılan ödemeler 193
     b. Zabt edilen esham için yapılan ödemeler 196
3. Esham alımı ve satışı nedeniyle ortaya çıkan ödemeler 198
    a. Esham alımı nedeniyle özel kişilere yapılan ödemeler 198
    b. Esham satışları nedeniyle ortaya çıkan giderler 198
4. Asker maaş ve tayinatlarıyla ilgili giderler 200
     a. Nizâm-ı Cedid askeriyle ilgili giderler 200
     b. Tersane ve donanma personeliyle ilgili giderler 202
5. İnşa ve imar giderleri 203
6. Olağandışı askeri giderler 205
III. İRÂD-I CEDİD DÖNEMİ HAKKINDA GENEL BİR DEĞERLENDİRME 206
BÖLÜM II
TERSÂNE-İ ÂMİRE HÂZİNESİ VE DEFTERDARLIĞI
1. Mali örgüt içinde ayrı bir Tersane Hazinesi'nin kurulmasına neden olan gelişmeler 208
2. Tersane Hâzinesi ve Defterdarlığı'nın oluşma aşamaları 211
3. 6 Şubat 1805 tarihli yasa ve ekine göre "Tersane-i Âmire Defterdarlığı ve Hâzinesi" 213
4. Tersane Hazinesi’ne tahsis olunan ipek resmine ilişkin sorunlar ve gelişmeler 216
   a. İpek tartı resminin Tersane Hazinesi'ne tahsisi ve resmin tahsilinde ortaya çıkan anlaşmaz­lık 216
   b. İpek ticaret resmine ilişkin sorunlar 218
   c. İpek resminin Tersane Hazinesi'ne katkısı ve bazı gelişmeler 219
   d. İpek Nazırlığı 223
5. Tersane Hâzinesi gelir ve giderlerinin zaman içindeki seyri 224
BÖLÜM III
MÂLİYEDE MERKEZÎLEŞME VE YENÎ KURUMLAŞMALAR SÜRECİ
(1807-1839)
Dönemin aşamaları ve özelliği 235
I. NİZAM-I CEDİD’İN KALDIRILIŞINDAN ASAKİR-İ MANSURE’NİN KURULUŞUNA 236
A. ARA DÖNEM: 1807-1826 ARASINDA MALİ DURUM 236
1. Hazine-i Amire ve Darbhane’nin durum ve işlevlerine ilişkin veriler ve bilgiler 236
2. Darbhane aracılığıyla esham politikasına devam olunması ve esham satışlarında zorluklar 239
3. “Cihat ianesi” ve “cihaddiye eshamı” 240
4. İltizam usulünde yapılan değişiklikle mültezimlere vurulan darbe ve mahalli mülki yöneticileri güçlendirme çabası 242
B. 1826 VE SONRASI: MERKEZİLEŞMEYE DOĞRU 244
1. Askeri alanda yeni düzenlemeler ve maliyeye etkileri 244
2. Asakir-i Mansure giderlerinin finansmanı için alınan ilk önlemler ve gelirlerin idaresiyle ilgili yeni düzenlemeler   247
     a. Cizye zammı 247
     b. Asakir-i Mansure giderleri için yeni kaynakların tahsisi ve bu kaynakların idaresi ile ilgili yeni düzenlemeler 248
3. Asakir-i Mansure masraflarının finansmanı için yeni bir gelir kaynağı: İhtisab Resmi uygulaması 250
II. YENİ KURUMLAŞMALAR SÜRECİNDE YENİ MALİ KURUMLAR 252
1. Mukataat Hâzinesi ve Nezâreti 252
     a. Hazine-i Âmire'nin bir şubesi olarak Mukataat Hâzinesi 252
     b. Mukataat Nezâreti'nin kuruluşu ve Mukataat Hazinesi'nin bağımsız duruma getirilmesi 256
     c. Mukataat Nezâreti'nin ikiye bölünmesi: Mukataat Nazırlığı- Masârifat Nazırlığı 256
2. Mansûre Hâzinesi ve Defterdarlığı 259
3. Darbhâne-i Âmire Defterdarlığı'nın kuruluşu 262
4. Mansûre Hâzinesi ile Hazine-i Âmire'nin birleşmesi Maliye Nezâreti'nin kuruluşu 264
     a. Maliye Nâzırı'nın yönetimindeki Hazine-i Âmire've ilişkin veriler 265
     b. Maliye Nâzırı'nın yönetimindeki Mansûre Hazînesi’nin hicri 1234 yılına ait (1838-39) gelir-gider hesapları 272
5. Redif Hâzinesi ve 1254 yılı hesapları 277
6. Merkezi hâzinelerin denetim ve yönetimine dağılmış bulunan devlet gelir ve giderlerinin büyük­lüğü ve niteliği üzerine 279
BÖLÜM IV
TANZİMAT: SONUN BAŞLANGICI (KLÂSİK DÜZENİN KESİN TASFİYESİNİN BAŞLAMASI - YENİ DÜZENLEMELER VE TEK HAZİNE SİSTEMİNE DÖNÜŞ)
1. Tanzimat'ın ilânı 281
2. Vergilerin yeniden saptanması ve tahsili: Muhassıllar 282
3. Meclis-i Muhasebe-i Maliye 286
4. Umur-ı Maliye Nezâreti ve Maliye Hâzinesi 287
5. Padişah ve hanedan mensuplarına ait özel gelir kaynaklarının Maliye Hazinesi'ne katılarak padişah ve ailesine merkezi hâzineden maaş tahsis edilmesi 289
6. Hâzinelerin birleştirilmesi ve tek hazine sistemine dönüş 290
7. Hazine-i Celile-i Maliye'nin gelir-gider durumuna ilişkin veriler: 1256 hicri yılı {Mart 1840-Mart 1841) "bütçe"si 299
   
ÖZET ve SONUÇ 302
EK BELGELER 311
BELGE FOTOKOPİLERİ 381
KAYNAKLAR 387
DİZİN 399