Kamu İdaresi Türü Belediyeler ve Bağlı İdareler
Yılı 2015  
Dairesi 5  
Dosya No 42593  
Tutanak No 45456  
Tutanak Tarihi 26.12.2018  
Kararın Konusu Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar İlgili Daire Kararı için tıklayın



KONU: Nikâh akdi yaptıran bazı kişilerden nikâh ve salon ücreti alınmaması.

3- 159 sayılı İlamın 6. maddesiyle; ... Belediyesi Yazı İşleri Müdürlüğü bünyesinde bulunan Evlendirme Dairesi ile ilgili olarak; nikâh akdi yaptıran bazı kişilerden nikâh ve salon ücreti alınmaması neticesinde ... TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

İlamda Üst Yönetici sıfatıyla sorumlu tutulan ...’nun temyiz dilekçesinde özetle;

... Evlendirme Dairesinin ücretli, ücretsiz ve kokteyl salonu olmak üzere üç çeşit nikah merasimine dönük hizmeti bulunduğunu, Kokteyl Salonunda nikah kıyacakların kokteyl bedellerini ödeyerek belirli saatler arasında nikahlarını kıydırdığını, ücretli salonun talebin fazlalığı nedeni ile idarece ücretsiz salonun yanı sıra hizmete sokulduğunu, her kurumdan olduğu gibi o kurumda çalışanlarının kurumlarına yük getirmeyecek hizmetlerden faydalanmaları temel ilkesine dayalı olarak Belediye Meclisimizce belediye çalışanları ile 1. Derece yakınlarından salon ücreti alınmaması karar altına alındığını,

2464 Sayılı Belediyeler Kanununun 97.maddesinde; “Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet (...) (1) için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkilidir. Belediye'ye tekel olarak verilmiş işler kendi özel hükümlerine tabidir.”,

5383 Sayılı Belediye Kanununun 18/f maddesinde; “Kanunlarda vergi, resim, harç ve katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı hizmetler için uygulanacak ücret tarifesini belirlemek.” ,

4736 Sayılı Kanunun 1. maddesinde; “Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz.”,

Denildiğini,

4736 sayılı Kanunun kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılacak ticari indirimler hariç herhangi bir kurum veya kişi lehine indirimli veya ücretsiz tarife uygulanmayacağını belirttiğini, üretilen mal ve hizmet kavramının ne olduğunun önem taşıdığını, üretilen mal ve hizmetten o belediye hudutları içinde ikamet eden tüm kişilerin istisnasız faydalanması gerektiğini, yani Su, Elektrik, Tasıma gibi hizmetlerin o beldede oturan herkesi ilgilendirdiğini, Yasa ile tekel mahiyette olan bu hizmetlerden faydalanılmasındaki ayrımcılığın önlenmesine çalışıldığını, ancak 2464 sayılı Belediye Kanununun 97. maddesi de Belediye Meclislerine tarife yapma yetkisi verildiğini, bu yetki ilgililerinin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmetleri kapsadığını, yani kişilerin talep ederek faydalanacağı hizmetlerin bu kapsamda olduğunu,

Belediyenin nikâh hizmetlerinin Evlendirme Dairesinde görüldüğünü, talep eden her vatandaşın ücretsiz faydalanabileceği bir salon mevcut olduğunu, burada nikâh işlemlerinin Ücretsiz olarak yapıldığını, özel olarak düzenlenmiş bir nikâh salonunun ise ücretli nikâhlara ayrıldığını, kişilerin talep etmeleri halinde bu salondan faydalanabildiklerini, yani isteklilerin talep etmeleri halinde bu salonu kullanabildiklerini, kişiye mahsus olduğunu, 2464 sayılı Kanunun 97. maddesi gereğince isteklere bağlı tarife yetkisinin belediye meclislerine ait olduğunu, bu yetkiyi kullanırken hizmetlerden ücret alınıp alınmaması da kendi yetkilerinde olduğunu, kaldı ki meclis kararlarının yürürlüğe girebilmesi için mahallin en büyük mülki amirinin onayı gerektiğini, 2014 yılı Bütçesinin onaylandığını, Meclis Kararlarına karşı nasıl itiraz edileceğinin yasalarda belirlendiğini, bu karara karşılık bir itiraz da bulunmadığını,

Kamu kurum ve kuruluşlarının ürettikleri mal ve hizmetlerden yararlanmada ücretsiz veya indirimli tarife uygulaması, sosyal amaçla getirildiğini ve gelir yönünden yeterince desteklenemeyen kesimler bu şekilde desteklenmeye çalışıldığını,

Kamu kurum ve kuruluşlarının ürettikleri mal ve hizmetlerden yararlanmada ücretsiz veya indirimli tarife uygulaması yaklaşımına son veren 4736 sayılı Kanun olduğunu, Başbakanlığın 21.12.2001 tarih ve B.02.0KKG.0.10/101-247/5896 sayılı yazı ile Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunduğu bu Kanunun teklif yazısında ve “Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı” kapsamında bazı mali tedbirlerin alınması amacıyla hazırlanan bu Kanunda; Kanunun genel gerekçesi ile madde gerekçelerinde irdelenmeyen/açıklığa kavuşturulmayan “hizmet” ifadesinin muğlak ve açıklamaya muhtaç olduğunu, Sayıştayın da kamu zararına, bu Kanun’u dayanak alarak karar verdiğini,

Nikâh akdi için salon tahsisinin, anılan Kanun hükmü uyarınca “belediyelerce üretilen hizmet” olup olmadığı da ayrıca irdelenmesi gereken bir husus olduğunu,

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun “Hizmet” başlıklı 4. maddesi’nin;

“1. Hizmet, teslim ve teslim sayılan haller ile mal ithalatı dışında kalan işlemlerdir.

Bu işlemler; bir şeyi yapmak ve işlemek, meydana getirmek, imal etmek, onarmak, temizlemek, muhafaza etmek, hazırlamak, değerlendirmek, kiralamak, bir şeyi yapmamayı taahhüt etmek gibi, şekillerde gerçekleşebilir.

2. Bir hizmetin karşılığının bir mal teslimi veya diğer bir hizmet olması halinde bunların her biri ayrı İşlem olup, hizmet veya teslim hükümlerine göre ayrı ayrı vergilendirilirler.” şeklinde olduğunu,

Görüldüğü üzere, “nikâh akdi için salon tahsisi” işleminin, söz konusu Kanunda sıralanan “bir şeyi yapmak ve işlemek, meydana getirmek, imal etmek, onarmak, temizlemek, muhafaza etmek, hazırlamak, değerlendirmek, kiralamak, bir şeyi yapmamayı taahhüt etmek” hallerinden hiç birisinin kapsamına girmediğini,

Keza bu işlemin, esasında, “mahalli müşterek nitelikteki bir ihtiyacın karşılanması” işlemi olduğunu, yasal dayanağı da 5393 sayılı Belediye Kanununun 14/a maddesi hükmü olduğunu, kaldı ki belediyelerin anılan madde ile yerine getirmek zorunda oldukları bu ödev için 07.11.1985 tarihli, 18921 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Evlendirme Yönetmeliği gereğince bir yer/salon ayırmak zorunda olduklarını,

Yönetmeliğin “Tören yerleri” başlıklı 26. maddesinde yer alan “Evlenme törenlerinin ilgili makamlarca bu iş için tahsis edilmiş olan resmi salon veya yerlerde yapılması esastır.” şeklinde düzenlemenin bu yükümlülüğü zorunlu kıldığını,

Öte yandan; nikâhın, sosyo-kültürel bir faaliyet olduğunu; 5393 sayılı Kanunun 60/n maddesi ile “Sosyo-kültürel, sanatsal ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderler”, “Belediyenin giderleri” arasında sayıldığını,

Açıklanan mevzuat hükümleri ve hususlardan anlaşılacağı üzere, belediyenin nikâh akdi görevi çerçevesinde tesis ettiği idari işlemin;

• Öncelikle 4736 sayılı Kanunun 1. maddesinde yazılı hizmet kapsamında olmadığından;

• Ayrıca, yukarıda belirtilen, ilgili mevzuatına göre “ mahalli müşterek” ihtiyacın belediye gideri olarak üstlenilmesi suretiyle karşılanan bir faaliyet kapsamında bulunduğundan;

5393 sayılı Belediye Kanunu 14. maddesi bağlamında bir mahalli müşterek nitelikteki ihtiyacın kapsamında bir uygulama olduğunu, netice itibariyle 4736 sayılı Kanunun mezkûr madde hükmünde ifade edilen bir hizmet üretimi söz konusu olmadığından dolayı bir kamu zararı doğmasına sebebiyet verilmediğini,

30/03/2017 tarih 2015/159 sayılı ilamın Madde 6’da bulunan kamu zararı hakkında 6085 sayılı Yasanın 55. maddesi gereğince yukarıda açıklanan hususlar, tazmin hükmünün kaldırılmasını diğer meclis üyeleri adına da arz ve talep ettiklerini belirtmişlerdir.

Başsavcılık mütalaasında;

“İlamın 6 ncı maddesinde. ... Belediyesi Yazı İşleri Müdürlüğü bünyesinde bulunan Evlendirme Dairesi ile ilgili olarak; nikâh akdi yaptıran bazı kişilerden nikâh ve salon ücreti alınmaması sonucunda neden olunan ... TL kamu zararının ilamda adı geçen sorumlular adına müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine karar verildiği anlaşılmaktadır.

Temyiz dilekçesinde özetle, ... Evlendirme Dairesinin ücretli, ücretsiz ve kokteyl salonu olmak üzere üç çeşit nikâh merasimine dönük hizmeti bulunduğu, kokteyl Salonunda nikâh kıyacakların kokteyl bedellerini ödeyerek belirli saatler arasında nikâhlarını kıydırdıkları, ücretli salonun, talebin fazlalığı nedeni ile idarece ücretsiz salonun yanı sıra hizmete sokulduğu, her kurumdan olduğu gibi o kurumda çalışanlarının kurumlarına yük getirmeyecek hizmetlerden faydalanmaları temel ilkesine dayalı olarak Belediye Meclisince belediye çalışanları ile I. derece yakınlarından salon ücreti alınmamasının karar altına alındığı,

Ayrıca, 4736 sayılı Kanunun kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılacak ticari indirimler hariç herhangi bir kurum veya kişi lehine indirimli veya ücretsiz tarife uygulanmayacağını belirtmekte olup, üretilen mal ve hizmet kavramının ne olduğunun önem taşıdığı, üretilen mal ve hizmetten o belediye hudutları içinde ikamet eden tüm kişilerin istisnasız faydalanmasının gerektiği, yani hizmetlerin o beldede oturan herkesi ilgilendirdiği, yasa ile tekel mahiyette olan bu hizmetlerden faydalanılmasında ayrımcılığın önlenmesine çalışıldığı, ancak 2464 sayılı Belediye Kanununun 97.maddesinde Belediye Meclislerine tarife yapma yetkisi verildiği, bu yetkinin ilgililerinin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmetleri kapsadığı, yani kişilerin talep ederek faydalanacağı hizmetlerin bu kapsamda olduğu.

Belediyenin Nikâh Hizmetlerinin Evlendirme Dairesinde görülmekte olup, talep eden her vatandaşın ücretsiz faydalanabileceği bir salon mevcut olduğu, burada nikâh işlemlerinin ücretsiz olarak yapıldığı, özel olarak düzenlenmiş nikâh salonunun ise ücretli nikâhlara ayrıldığı, kişilerin talep etmeleri halinde bu salondan faydalanabildikleri, 2464 sayılı Kanunun 97.maddesi gereğince isteklere bağlı tarife yetkisinin belediye meclislerine ait olduğu, bu yetkiyi kullanırken hizmetlerden ücret alınıp alınmamasının da kendi yetkilerinde olduğu,

Kamu kurum ve kuruluşlarının ürettikleri mal ve hizmetlerden yararlanmada ücretsiz veya indirimli tarife uygulamasının, sosyal amaçla getirildiği ve gelir yönünden yeterince desteklenemeyen kesimlerin bu şekilde desteklenmeye çalışıldığı belirtilerek, verilen tazmin kararının kaldırılması talep edilmektedir.

... Belediyesi Meclisince, herhangi bir dayanağı olmaksızın Belediye personeli ve Belediye personelinin birinci derece yakını kişilerin nikâh akülerinden ücret alınmayacağına karar verilmiştir.

4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un I inci maddesinin (1) inci fıkrasında; "Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri. il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz" hükmü yer almaktadır.

Alman karar doğrultusunda Belediye tarafından sağlanan evlendirme merasimi hizmetlerinden, söz konusu kararda belirtilen kişiler için herhangi bir ücret tahakkuk ettirilmediği ve bu suretle belediye gelirlerinde azalmaya yol açılarak kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşılmaktadır.

... Belediyesi Meclisince 14.10.2014 tarih ve 2014/234 sayılı karar doğrultusunda, herhangi bir dayanağı olmaksızın Belediye personeli ve Belediye personelinin birinci derece yakını kişilerin nikâh akitlerinden ücret alınmayacağına karar verildiği, bu karar doğrultusunda da Belediye tarafından sağlanan evlendirme merasimi hizmetlerinden, söz konusu kararda belirtilen kişiler için herhangi bir ücret tahakkuk ettirilmediği ve bu suretle belediye gelirlerinde azalmaya yol açılarak kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşılmaktadır. 

Bu itibarla, talebin reddedilerek Daire kararının onaylanmasının uygun olacağı düşünülmektedir.

Arz olunur.” denilmiştir.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda; ... Belediyesi Meclisince 14.10.2014 tarih ve 2014/234 sayılı karar doğrultusunda, herhangi bir dayanağı olmaksızın Belediye personeli ve Belediye personelinin birinci derece yakını kişilerin nikâh akitlerinden ücret alınmayacağına karar verildiği görülmüştür.

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun “Ücrete Tabi İşler” başlıklı 97. maddesinde; “Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkilidir. Belediye'ye tekel olarak verilmiş işler kendi özel hükümlerine tabidir” hükümlerine yer verilmiştir. Bu madde hükmü ile Belediye Meclislerine evlenme merasimi gibi isteğe bağlı olarak ifa edecekleri hizmetler için tarife düzenleme yetkisi verilmekle birlikte, 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 1. maddesinin birinci fıkrasında yer alan; “Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz” hükmü ile bu yetki sınırlandırılmıştır. Aynı maddede “Bakanlar Kurulu birinci fıkra hükmünden muaf tutulacak kişi veya kurumları tespit etmeye yetkilidir” denilmek suretiyle mezkûr hizmetler ile ilgili muafiyetlerin Bakanlar Kurulu tarafından belirleneceği hüküm altına alınmıştır.

Gerek 5393 sayılı Belediye Kanunu, gerekse diğer Kanunlarda meclisin yetkileri belirlenmiş olup, meclis ancak kendine verilen yetki çerçevesinde karar alabilir. Meclis kanunla kendisine yetki verilmeyen bir konuda karar alamayacağı gibi, kanuna aykırı karar da alamaz. Kanuna aykırı karar alınması durumunda alınan karar geçersiz olacağı gibi, alınan kararın sonuçlarından karar alanlar ve bu kararı uygulayanlar sorumlu olacaklardır. Buna göre, Belediye Meclislerine Belediyenin işlettiği kafeteryalarda, düğün ve toplantı salonlarında ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri hizmetler için tarife düzenleme yetkisi verilmekle birlikte, 4736 sayılı Kanunun 1. maddesi uyarınca belediyelerin üretilen mal ve hizmet bedellerinde herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulaması mümkün değildir.

Yapılan incelemede ... Belediyesi Meclisince 14.10.2014 tarih ve 2014/234 sayılı karar doğrultusunda, herhangi bir dayanağı olmaksızın Belediye personeli ve Belediye personelinin birinci derece yakını kişilerin nikâh akitlerinden ücret alınmayacağına karar verilmiştir. Bu karar doğrultusunda da Belediye tarafından sağlanan evlendirme merasimi hizmetlerinden, söz konusu kararda belirtilen kişiler için herhangi bir ücret tahakkuk ettirilmediği ve bu suretle belediye gelirlerinde azalmaya yol açılarak kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşılmıştır.

Bu itibarla, sorumlu iddialarının reddedilerek 159 sayılı İlamın 6. maddesiyle ... TL’ye ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE, oybirliğiyle Karar verildiği 26.12.2018 tarih ve 45456 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.